“Geld dat in tweede instantie wordt gecreŽerd voor consumptie, speculatieve handel of financiŽle speculaties, leidt tot een aanwas van 'onproductief' geld.”

Joseph Schumpeter

Nieuwsbrieven

Nieuwsbrief 2 februari 2016 - 2 februari 2016

Nieuwe munt Doina Kraal

In het kader van haar Touche-à-Tout project heeft Doina Kraal het afgelopen jaar de wereld rondgereisd. Bij aanvang van het project is de eerste munt van haar serie geslagen. Deze SPEND ME munt is op verschillende continenten uitgezet om daar tegen lokale goederen te worden gewisseld. Inmiddels is Doina terug in Nederland en kunnen we de overige munten van haar serie gaan slaan. Zoals al eerder aangekondigd zijn deze drie munten onderdeel van het Touche-à-Tout project en vormen ze de weerslag van de reis.

Make MeDe eerste munt is getiteld MAKE ME. Tijdens haar reis heeft Kraal in alle landen graveurs opgezocht en hen verzocht in een blanco rondel met eigen middelen en in de eigen taal de 'place of manufacture' te graveren. Sommigen beschikten over een professionele laser, anderen hadden slechts een eenvoudige graveerset en weer anderen moesten het met een botte graveerstift doen. Van deze moeder-rondel is door onze eigen lasergraveur een stempel gemaakt waarvan deze munten worden geslagen.

De munt is vanaf vandaag te bestellen bij het online loket. U kunt daar ook de hele serie bestellen – de laatste twee munten GIVE ME en TOUCH ME zijn nog in productie en worden later deze maand uitgegeven.
Op de website zijn bij Derivaten ook de bijhorende displays in drie verschillende kleuren te bestellen.

Filmtips

Van mensen die pas onlangs in contact zijn gekomen met de KRB krijgen wij vaak de vraag wie dit allemaal heeft bedacht en waarom. Waar komt het idee vandaan?
Het antwoord op de eerste vraag weten de meeste lezers wel: de KRB is een initiatief van Kees Bolten en Ron Peperkamp – twee kunstenaars die al een aantal grote projecten op hun naam hebben staan. Met name de laatste kunstenaar was al lange tijd gefascineerd door de wonderlijke complexiteit van het monetaire en financiële systeem, maar wist nooit een vorm te vinden waarin die abstracties op een interessante manier verbeeld konden worden. Tot in september 2008 het gansche raderwerk piepend en knarsend tot stilstand kwam en het hele mondiale geldsysteem onderuit dreigde te gaan. Toen werd hem opeens duidelijk dat je de kern van het systeem kunt vertalen naar een monetair experiment rond de uitgifte van een nieuwe reservemunt.
Vervolgens heeft het nog enkele jaren geduurd om uit te zoeken hoe je met toestemming van de toezichthouders een echte bank opricht, hoe je met een eigen muntpers hoogwaardige munten slaat en vooral: hoe je zonder eigen kapitaal, investeerders en subsidie op de Zuidas een eerste filiaal uit de grond stampt. Hoe dit uiteindelijk allemaal is gelukt, kan men teruglezen in ons nieuwsarchief. Maar het idee van het experiment is dus geboren op de dag dat bekend werd dat het overleg van enkele grote banken met de FED over het redden van Lehman Brothers was stukgelopen. De KRB is zogezegd het artistieke antwoord van kunstenaars op de wereldschokkende gebeurtenis van die 15 september 2008.

Dat overleg bij de FED moet echt zenuwslopend zijn geweest. Zelden hadden zo weinig spelers zulke machtige kaarten in handen – en was er zo weinig speelruimte om tot een redelijke oplossing te komen. Zoals we weten, kwam die oplossing er ook niet maar dat doet niets af aan het drama dat zich in dat weekeinde moet hebben afgespeeld.

Margin CallDe eerste filmtip is daarom het docudrama van de BBC The Last Days of Lehman Brothers. Dit gedramatiseerde verslag van de besprekingen is gemaakt n.a.v. getuigenissen van mensen die daarbij aanwezig waren. Helaas nooit in Nederland uitgezonden maar de Engelstalige versie is nog wel online te bekijken.

Een andere film over de dramatische gebeurtenissen van die dagen is Margin Call. Deze voortreffelijke film laat zien hoe men zich bij een zakenbank op Wall Street opeens realiseert dat hun kluis grotendeels is gevuld met waardeloos papier – en hoe ze dat papier vervolgens in paniek probeerden door te schuiven naar hun iets minder snuggere Europese collega's (lees: FORTIS, ING, ABN, RABO). Veel genuanceerder en inzichtelijker dan films als Wall Street - Money Never Sleeps of The Wolf of Wall Street.

The Big ShortEn dan is nu ook het ultieme boek van Michael Lewis over de aanloop naar de crisis verfilmd: The Big Short. Dit vertelt het bizarre verhaal van enkele financiële zonderlingen die al vroeg door hadden dat er iets niet klopte met de waardering van al die driedubbel verpakte hypotheken. In tegenstelling tot vrijwel alle marktpartijen, gokten zij juist op een daling van de huizenprijzen. Deze outsiders gingen dus 'short' op de waarde van CDO's en liepen daar uiteindelijk helemaal mee binnen. Voor iedereen die wil weten hoe de financiële markten in de praktijk werken en wat voor types daar zoal in rondlopen, is deze film echt een aanrader. Voor anderen overigens ook want het is vooral een  bijzonder onderhoudende film met o.a. Christian Bale, Ryan Gosling, Steve Carell en Brad Pitt.

The Big Short laat fraai zien hoe mensen die de bestaande orde durven te bevragen, het soms bij het juiste eind hebben. Dat dwarskijken is goed te vergelijken met de rol die kunst in een samenleving vervult: een beetje vreemd, ongemakkelijk en dikwijls onnavolgbaar, maar precies daarom soms midden in de roos. En daarmee komen we bij die andere belangrijke inspiratiebron van ons experiment: Halbe Zijlstra.

Halbe ZijlstraZoals we weten, heeft de VVD wel vaker moeite met het onderscheid tussen daadkrachtig en verstandig beleid, maar enkele jaren geleden maakte onze staatssecretaris het met zijn radicale bezuinigingen op de kunsten wel erg bont. De honende suggestie was immers dat de maatschappelijke waarde van kunst nihil is en er dus best wat minder gemeenschapsgeld aan deze 'luxe' kon worden besteed. Iedereen begreep dat in tijden van bezuinigingen ook de kunsten moesten inleveren en dat was ook alleszins acceptabel. Maar de impliciete twijfel, van notabene de staatssecretaris van cultuur, aan het nut en de betekenis van kunst vroeg natuurlijk om een krachtig antwoord.

Dat antwoord hebben wij dus verpakt in een experiment waarin de waarde van kunst letterlijk tegen de waarde van 'gewoon geld' wordt afgewogen. Een bizar plan want volgens alle financiële logica zou die rare bank die 10% rente biedt en feitelijk gratis geld uitdeelt in enkele maanden failliet gaan. Welnu Halbe: wij zijn bijna vier jaar verder en de KRB bestaat nog steeds. Waarmee maar weer eens duidelijk is dat de lezers van deze nieuwsbrief kunst in ieder geval wel op waarde weten te schatten.



Comité van aanbeveling

Herman WijffelsProf.dr. H.H.F. Wijffels, voormalig voorzitter van de Rabobank, voorzitter van de SER en Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank in Washington. Herman Wijffels is momenteel hoogleraar ‘duurzaamheid en maatschappelijke verandering’ aan de Universiteit Utrecht.

Arnold HeertjeProf.dr. A. Heertje, emiritus hoogleraar staathuishoudkunde aan de juridische faculteit van de Universiteit van Amsterdam. Tevens bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de economische wetenschap en lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Rick van der PloegProf.dr. F. van der Ploeg, staatssecretaris voor cultuur en media in het Kabinet-Kok II. Rick van der Ploeg is tegenwoordig hoogleraar economie, University of Oxford en hoogleraar politieke economie, Amsterdam School of Economics, Universiteit van Amsterdam.

Coöperatie Kunst Reserve Bank — Overtoom 256, 1054JA Amsterdam — T. 06 1226 3331 — info@kunstreservebank.nl